Rối loạn tâm trạng ở người mắc bệnh động kinh

Rối loạn tâm trạng là một trong những vấn đề thường gặp nhưng lại dễ bị bỏ qua ở người mắc bệnh động kinh. Từ hơn hai thiên niên kỷ trước, các thầy thuốc đã nhận thấy mối liên hệ giữa các cơn co giật và thay đổi cảm xúc, song mãi đến gần đây, khoa học thần kinh hiện đại mới bắt đầu hiểu sâu hơn về mối quan hệ phức tạp này

Mối liên hệ giữa não bộ và cảm xúc

Bệnh động kinh là rối loạn của hệ thần kinh trung ương, trong đó các xung điện bất thường trong não gây ra những cơn co giật. Tuy nhiên, các vùng não chịu trách nhiệm về cảm xúc như thùy thái dương và hệ viền cũng thường bị ảnh hưởng, dẫn đến biến đổi tâm trạng rõ rệt. Sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine hay GABA góp phần làm thay đổi cảm xúc, gây trầm cảm, lo âu hoặc dễ kích động.

Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là hậu quả của cơn co giật, mà còn phản ánh rối loạn chức năng sâu hơn trong mạng lưới thần kinh điều hòa cảm xúc. Ở người bệnh động kinh, đặc biệt là động kinh thùy thái dương, các vùng như hồi hải mã, hạch hạnh nhân và vỏ não trước trán thường có tổn thương cấu trúc hoặc rối loạn kết nối chức năng. Đây đều là những trung tâm quan trọng kiểm soát trí nhớ, cảm xúc và hành vi xã hội.

Các nghiên cứu hình ảnh học (MRI chức năng, PET scan) cho thấy giảm chuyển hóa glucose và giảm hoạt động điện sinh học ở các vùng này tương quan mạnh với triệu chứng trầm cảm và lo âu ở người động kinh. Ngoài ra, các thuốc chống động kinh tùy loại và liều, cũng có thể tác động đến dẫn truyền thần kinh, làm thay đổi cảm xúc theo cả hướng tích cực (ổn định khí sắc) hoặc tiêu cực (gây trầm cảm, kích thích, mệt mỏi).

Cùng với đó, sự hoạt hóa quá mức của trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận trong các giai đoạn căng thẳng mạn tính có thể khiến nồng độ cortisol tăng cao, góp phần làm rối loạn điều hòa serotonin và dopamin. Khi kết hợp với yếu tố xã hội – tâm lý như kỳ thị, tự ti hay lo sợ tái phát cơn, người bệnh dễ rơi vào vòng xoắn bệnh lý giữa co giật, rối loạn cảm xúc, tăng nguy cơ co giật.

Tầm quan trọng của việc nhận biết rối loạn tâm trạng

Các rối loạn tâm trạng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần mà còn làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống của người bệnh. Nhiều người cho biết họ cảm thấy tuyệt vọng, dễ cáu kỉnh hoặc lo lắng kéo dài. Những biểu hiện này có thể xảy ra trước, trong hoặc sau cơn động kinh. Trong một số trường hợp, trầm cảm có thể tiến triển âm thầm, khiến người bệnh ít quan tâm đến điều trị, thậm chí tăng nguy cơ tự tử.

Trầm cảm nặng và rối loạn cảm xúc lưỡng cực là hai dạng phổ biến nhất. Một số bệnh nhân động kinh có các dạng trầm cảm nhẹ hơn, tuy không nghiêm trọng nhưng vẫn đủ để làm suy giảm khả năng làm việc, học tập và giao tiếp xã hội. Ngoài ra, lo âu dù không được xếp vào nhóm “rối loạn tâm trạng” nhưng cũng thường song hành với bệnh động kinh, đặc biệt là khi người bệnh sợ hãi việc lên cơn co giật nơi công cộng hoặc mất kiểm soát bản thân.

Dấu hiệu nhận biết rối loạn tâm trạng

Người mắc bệnh động kinh nên cảnh giác khi thấy xuất hiện các dấu hiệu sau mà không giải thích được bằng nguyên nhân thể chất:

Cảm giác buồn bã, chán nản, mất hứng thú với hoạt động thường ngày.
Dễ nổi giận, cáu gắt hoặc thất vọng vô cớ.
Lo âu, sợ hãi, hoảng loạn hoặc cảm thấy có điều xấu sắp xảy ra.
Rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi, giảm năng lượng.
Thay đổi khẩu vị, cân nặng hoặc rối loạn tập trung.

Nếu các triệu chứng kéo dài trên 2 tuần, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc tâm thần. Đôi khi, việc điều chỉnh liều thuốc chống động kinh, kết hợp với liệu pháp tâm lý hoặc dùng thuốc chống trầm cảm phù hợp, có thể giúp cải thiện rõ rệt tình trạng này.

Hướng đến chăm sóc toàn diện

Điều trị bệnh động kinh không chỉ dừng lại ở kiểm soát cơn co giật mà còn cần quan tâm đến sức khỏe tinh thần. Gia đình và người chăm sóc có vai trò quan trọng trong việc nhận biết thay đổi tâm lý của người bệnh, giúp họ chia sẻ, tìm kiếm hỗ trợ y tế kịp thời.

Ngày nay, các chuyên gia y học thần kinh khuyến khích áp dụng mô hình điều trị toàn diện kết hợp giữa y học hiện đại, y học cổ truyền, tư vấn tâm lý, chế độ sinh hoạt lành mạnh và hỗ trợ xã hội. Việc quản lý tốt rối loạn tâm trạng không chỉ giúp người bệnh ổn định cảm xúc mà còn làm giảm tần suất cơn co giật và cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống.

Cảm xúc là phần không thể tách rời của não bộ. Khi não bị rối loạn điện học, tâm trạng tất yếu cũng chịu ảnh hưởng. Hiểu và chăm sóc sức khỏe tâm thần đúng cách chính là bước đi quan trọng giúp người mắc bệnh động kinh sống khỏe, tự tin và trọn vẹn hơn.

BS. Nguyễn Thùy Ngân (Thọ Xuân Đường)