Động kinh là một bệnh lý thần kinh mạn tính, đặc trưng bởi sự xuất hiện lặp đi lặp lại của các cơn co giật không do nguyên nhân cấp tính tức thời. Đây là một trong những bệnh thần kinh phổ biến nhất trên thế giới, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi. Việc hiểu đúng về động kinh và phân biệt nó với các tình trạng khác như co giật đơn lẻ, ngất hay rối loạn tâm thần là điều rất quan trọng để chẩn đoán và điều trị chính xác.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Liên đoàn Quốc tế chống động kinh (ILAE), động kinh là một rối loạn của não, đặc trưng bởi khuynh hướng lâu dài gây ra các cơn co giật tái diễn, do sự phóng điện bất thường, quá mức và đồng bộ của các tế bào thần kinh vỏ não.
Một người được chẩn đoán động kinh khi:
-
Có ít nhất hai cơn co giật không do yếu tố cấp tính (như sốt cao, hạ đường huyết, ngộ độc, chấn thương cấp) xảy ra cách nhau trên 24 giờ, hoặc;
-
Có một cơn co giật nhưng nguy cơ tái phát cao, dựa trên điện não đồ (EEG), hình ảnh học não hoặc tiền sử bệnh.
Động kinh không phải là bệnh truyền nhiễm, không phải rối loạn tâm thần, và trong nhiều trường hợp có thể kiểm soát tốt bằng thuốc nếu được điều trị đúng.
Co giật có phải lúc nào cũng là động kinh?
Không phải tất cả các cơn co giật đều là động kinh. Co giật chỉ là biểu hiện lâm sàng của tình trạng não bị kích thích bất thường, và có thể xảy ra trong nhiều bệnh lý khác nhau.
Co giật không phải động kinh thường gặp khi:
-
Sốt cao (đặc biệt ở trẻ em, co giật do sốt).
-
Hạ đường huyết.
-
Rối loạn điện giải.
-
Ngộ độc, cai rượu, tác dụng phụ thuốc.
-
Chấn thương sọ não cấp.
-
Nhiễm trùng thần kinh.
Trong những trường hợp này, khi nguyên nhân được điều trị, cơn co giật thường không tái diễn. Vì vậy, chúng không được gọi là động kinh.
Phân biệt động kinh với ngất
Ngất là tình trạng mất ý thức tạm thời do giảm tưới máu não, thường xảy ra đột ngột nhưng hồi phục nhanh.
Một số đặc điểm giúp phân biệt:
-
Ngất thường xảy ra khi đứng lâu, xúc động mạnh, đau, đói, mất nước.
-
Người bệnh thường choáng váng, hoa mắt, buồn nôn trước khi ngất.
-
Thời gian mất ý thức ngắn (vài giây đến 1–2 phút), tỉnh lại nhanh, không lú lẫn kéo dài.
-
Không có cắn lưỡi, không tiểu tiện không tự chủ, không lú lẫn sau cơn.
-
Xảy ra đột ngột, không báo trước.
-
Có co cứng, co giật, mất ý thức.
-
Sau cơn thường mệt mỏi, lú lẫn, đau đầu (giai đoạn sau cơn).
Phân biệt động kinh với rối loạn tâm thần, tâm lý
Một số cơn giả động kinh (psychogenic nonepileptic seizures – PNES) có thể giống cơn động kinh nhưng không có sự phóng điện bất thường trong não. Những cơn này thường liên quan đến sang chấn tâm lý, stress kéo dài, rối loạn lo âu hoặc trầm cảm.
Điểm khác biệt:
-
EEG bình thường trong cơn.
-
Cơn kéo dài, không theo quy luật thần kinh.
-
Thường xảy ra khi có người xung quanh.
-
Không có giai đoạn lú lẫn sau cơn.
-
Việc phân biệt cần bác sĩ chuyên khoa thần kinh và đôi khi phải theo dõi EEG-video.
Phân biệt động kinh với các rối loạn thần kinh khác
Một số bệnh lý thần kinh có thể gây triệu chứng giống động kinh như:
-
Rối loạn vận động (run, loạn trương lực).
-
Cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA).
-
Rối loạn giấc ngủ (mộng du, rối loạn hành vi REM).
-
Cơn đau nửa đầu thể đặc biệt.
Những tình trạng này cần thăm khám chuyên khoa để tránh chẩn đoán nhầm và điều trị sai.
Vì sao cần phân biệt chính xác?
Việc phân biệt chính xác động kinh với co giật, ngất hoặc các rối loạn thần kinh, tâm lý khác có ý nghĩa rất quan trọng trong thực hành y khoa. Chẩn đoán đúng giúp người bệnh được điều trị đúng hướng ngay từ đầu, tránh sử dụng thuốc chống động kinh không cần thiết, vốn có thể gây tác dụng phụ nếu dùng sai chỉ định hoặc kéo dài.
Khi xác định đúng nguyên nhân, bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, tập trung vào xử lý yếu tố gây bệnh thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng. Điều này không chỉ giúp tăng hiệu quả điều trị mà còn giảm gánh nặng tâm lý cho người bệnh và gia đình.
Ngoài ra, chẩn đoán chính xác còn góp phần giảm kỳ thị xã hội, bởi nhiều người vẫn hiểu sai động kinh là bệnh tâm thần hoặc không thể kiểm soát. Trên thực tế, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ, khoảng 70% người mắc động kinh có thể kiểm soát cơn hoàn toàn và sống một cuộc sống học tập, lao động, sinh hoạt gần như bình thường. Điều này cho thấy động kinh không phải là dấu chấm hết, mà là một bệnh lý hoàn toàn có thể quản lý hiệu quả bằng y học hiện đại.
Kết luận
Động kinh là một rối loạn thần kinh mạn tính đặc thù, cần được phân biệt rõ với co giật đơn lẻ, ngất và các rối loạn thần kinh, tâm lý khác. Hiểu đúng giúp chúng ta không sợ hãi, không kỳ thị, và quan trọng nhất là giúp người bệnh được điều trị đúng, kịp thời và sống một cuộc sống trọn vẹn hơn.
BS. Nguyễn Thùy Ngân (Thọ Xuân Đường)