Động kinh không chỉ đơn thuần là các cơn co giật toàn thân. Một dạng động kinh phổ biến nhưng dễ bị bỏ sót là động kinh nội tạng (tên khoa học: Động kinh thùy thái dương - Temporal Lobe Epilepsy, TLE), nơi các cơn co giật không biểu hiện ra bên ngoài bằng các cử động mạnh mẽ mà ẩn sâu bên trong cơ thể, gây ra những cảm giác và hành vi kỳ lạ. Việc hiểu đúng, chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời là chìa khóa để kiểm soát bệnh, đặc biệt là ở cả trẻ em và người lớn.
Cơ chế bệnh sinh theo quan điểm khoa học hiện đại
Động kinh nội tạng là một loại động kinh cục bộ phức tạp, khởi phát từ các cấu trúc sâu bên trong thùy thái dương của não bộ, bao gồm hồi hải mã (hippocampus) và hạch hạnh nhân (amygdala). Đây là những khu vực quan trọng điều khiển trí nhớ, cảm xúc và chức năng của hệ thần kinh thực vật.
Sự bất ổn của các tế bào thần kinh: Cơ chế chính của động kinh nội tạng là sự phóng điện bất thường và quá mức của một nhóm tế bào thần kinh (neuron) tại thùy thái dương. Các neuron này trở nên quá nhạy cảm, dễ bị kích thích và mất khả năng kiểm soát, tạo ra một "cơn bão điện" lan truyền sang các vùng lân cận.
Hồi hải mã và trí nhớ: Hồi hải mã đóng vai trò then chốt trong việc hình thành và lưu trữ trí nhớ. Khi vùng này bị tổn thương (xơ cứng hồi hải mã), nó sẽ trở thành một "ổ động kinh", gây ra các triệu chứng như déjà vu (cảm giác đã từng trải qua) hoặc jamais vu (cảm giác xa lạ với điều quen thuộc).
Hạch hạnh nhân và cảm xúc: Hạch hạnh nhân chi phối các phản ứng cảm xúc, đặc biệt là nỗi sợ hãi và lo lắng. Do đó, các cơn động kinh khởi phát từ đây có thể gây ra những cảm giác sợ hãi, hoảng loạn hoặc thậm chí là hưng phấn, ảo giác không có thật.
Hệ thần kinh thực vật và chức năng nội tạng: Thùy thái dương có mối liên hệ chặt chẽ với hệ thần kinh thực vật, hệ thống điều khiển các chức năng vô thức của cơ thể như nhịp tim, hô hấp, tiêu hóa. Vì vậy, các cơn động kinh nội tạng thường biểu hiện qua các triệu chứng như buồn nôn, tim đập nhanh, toát mồ hôi, hoặc cảm giác khó chịu ở vùng thượng vị.
Triệu chứng nhận biết và phân biệt với các bệnh khác
Các cơn động kinh nội tạng thường có biểu hiện không điển hình, khiến việc chẩn đoán trở nên khó khăn. Triệu chứng có thể thay đổi tùy thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng:
Triệu chứng tiền triệu (aura)
Giai đoạn này rất quan trọng để nhận biết, người bệnh có thể cảm thấy:
-
Cảm giác dạ dày: Cảm giác cồn cào, khó chịu, nóng bừng từ bụng lên ngực.
-
Ảo giác: Ảo khứu (ngửi thấy mùi lạ như mùi cao su cháy, mùi khét), ảo thính (nghe thấy tiếng động bất thường), ảo thị (nhìn thấy ánh sáng hoặc hình ảnh méo mó).
-
Rối loạn cảm xúc và ký ức: Cảm giác sợ hãi tột độ, cảm giác hưng phấn đột ngột, hoặc trải nghiệm déjà vu/jamais vu.
Triệu chứng trong cơn (ictal)
-
Hành vi tự động (automatism): Đây là đặc trưng của động kinh thùy thái dương. Bệnh nhân có thể thực hiện các hành vi vô thức như nhai, nuốt chóp chép, vuốt tay, cởi quần áo, đi lại vô định.
-
Rối loạn ý thức: Người bệnh có thể mất ý thức một phần hoặc hoàn toàn, không thể giao tiếp và không phản ứng với môi trường xung quanh.
-
Triệu chứng nội tạng: Tim đập nhanh, toát mồ hôi, da tái hoặc đỏ bừng.
Triệu chứng sau cơn (post-ictal)
Sau cơn, người bệnh thường mệt mỏi, lú lẫn, mất phương hướng và không nhớ gì về những gì đã xảy ra. Giai đoạn này có thể kéo dài vài phút đến vài giờ.
Chẩn đoán chính xác
Để phân biệt động kinh nội tạng với các bệnh lý khác như rối loạn hoảng sợ, rối loạn tiêu hóa, hoặc các bệnh tâm thần, các bác sĩ cần dựa vào:
Bệnh sử chi tiết: Phỏng vấn kỹ lưỡng về các triệu chứng, tần suất và thời gian của cơn.
Điện não đồ (EEG): Đây là phương pháp chẩn đoán vàng. EEG có thể ghi lại các sóng điện bất thường ở thùy thái dương, đặc biệt là trong hoặc ngay sau cơn. Tuy nhiên, có những trường hợp sóng bất thường chỉ xuất hiện ở các cấu trúc sâu, cần đến EEG video dài hạn để ghi lại trong một vài ngày.
Chụp cộng hưởng từ (MRI): MRI giúp phát hiện các tổn thương cấu trúc não như xơ cứng hồi hải mã, u não, hoặc sẹo do chấn thương.
Điều trị theo quan điểm Đông y: Trị tận gốc, trấn kinh, an thần định chí
Trong Đông y, động kinh thuộc phạm trù "Gian chứng" hay "Gian kinh". Khác với Tây y tập trung vào cơ chế phóng điện của neuron, Đông y nhìn nhận động kinh là sự mất cân bằng của các tạng phủ, đặc biệt là tâm, can, tỳ, dẫn đến đàm thấp, phong hỏa gây bế tắc kinh lạc và làm rối loạn thần chí.
Căn nguyên của bệnh
Can phong nội động: Can chủ về sơ tiết, điều hòa khí huyết. Khi can khí uất kết, can hỏa vượng sẽ sinh ra can phong, làm rối loạn chức năng thần kinh, gây co giật.
Tỳ hư sinh đàm: Tỳ chủ về vận hóa. Tỳ khí hư nhược không chuyển hóa được thủy thấp, lâu ngày sinh ra đàm ẩm. Đàm ẩm tích tụ lại hóa hỏa, hun đốt tâm thần, gây ra các cơn động kinh.
Tâm huyết hư tổn: Tâm chủ về thần chí. Tâm huyết không đủ để nuôi dưỡng, làm thần chí không được an, dẫn đến các cơn động kinh.
Phép trị của Đông y
Bình can tức phong: Sử dụng các vị thuốc có tác dụng làm dịu gan, dập tắt "phong" (gió) đang nổi lên bên trong cơ thể. Các vị thuốc thường dùng là Thiên ma, Câu đằng, Thạch quyết minh.
Hóa đàm khai khiếu: Đẩy lùi đàm ẩm đang làm bế tắc các kinh lạc và "khai khiếu" (mở các đường thông trên cơ thể). Bán hạ, Nam tinh, Toàn yết là những vị thuốc hiệu quả.
Trấn kinh, an thần định chí: Giúp trấn an tinh thần, làm dịu tâm trí, củng cố thần chí để chống lại các cơn kích thích. Thạch xương bồ, Viễn chí, Phục linh được sử dụng phổ biến.
Bổ ích tâm tỳ: Tăng cường chức năng của tạng tâm và tỳ để điều hòa khí huyết, nuôi dưỡng thần kinh từ bên trong. Đan sâm, Long nhãn, Hoàng kỳ là các vị thuốc bổ.
Kết hợp Đông - Tây y: Hướng đi toàn diện
Sự kết hợp giữa hai nền y học mang lại hiệu quả vượt trội. Tây y với các loại thuốc chống động kinh như Carbamazepine, Lamotrigine, Levetiracetam có vai trò kiểm soát cơn cấp tính, giảm tần suất và mức độ co giật một cách nhanh chóng. Trong khi đó, Đông y tập trung vào việc cải thiện gốc rễ, điều hòa cơ thể, bồi bổ tạng phủ để giúp người bệnh tăng cường sức đề kháng, giảm phụ thuộc vào thuốc Tây, và ngăn ngừa tái phát.
Để đạt được kết quả tốt nhất, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị của cả bác sĩ Tây y và thầy thuốc Đông y. Việc chọn lựa cơ sở y tế uy tín, có kinh nghiệm trong điều trị động kinh là vô cùng quan trọng.
Thọ Xuân Đường - Nơi gửi gắm niềm tin cho người bệnh động kinh
Với lịch sử gần 400 năm làm nghề y, nhà thuốc Đông y Thọ Xuân Đường đã trở thành địa chỉ tin cậy cho hàng nghìn người bệnh động kinh nói chung và động kinh nội tạng nói riêng. Các bài thuốc gia truyền được nghiên cứu và phát triển dựa trên triết lý trị bệnh tận gốc, an thần định chí, giúp ổn định tình trạng bệnh một cách bền vững.
Tại Thọ Xuân Đường, các thầy thuốc không chỉ điều trị triệu chứng mà còn đi sâu vào căn nguyên bệnh, kê đơn thuốc cá nhân hóa phù hợp với thể trạng của từng người bệnh. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ em và thanh thiếu niên, giúp các em phát triển toàn diện, giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc Tây và sống một cuộc đời bình thường, khỏe mạnh.
BS. Tuấn Dương (Thọ Xuân Đường)